Ο Στέλιος Ράμφος υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες στοχαστές, με συγγραφικό έργο που ξεπερνά τα 30 βιβλία.
Ποιος ήταν ο Στέλιος Ράμφος
Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1939 και αρχικά σπούδασε Νομική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Στη δεκαετία του 1960 συνέχισε τις σπουδές του στη φιλοσοφία στο Παρίσι, όπου ήρθε σε επαφή με την ελληνική φιλοσοφία, την πατερική παράδοση και την Ορθοδοξία.
Από το 1969 έως το 1974 δίδαξε φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Vincennes στο Παρίσι, πριν επιστρέψει στην Ελλάδα το 1975 και αφοσιωθεί στη συγγραφή και τη δημόσια παρουσία του. Παράλληλα, δίδαξε στο Ίδρυμα Γουλανδρή-Χορν και αργότερα στο Ίδρυμα Βασίλη και Μαρίνας Θεοχαράκη.
Στα πρώτα χρόνια της πορείας του συνδέθηκε με τον μαρξισμό και την Αριστερά, από την οποία απομακρύνθηκε το 1963. Κατά την παραμονή του στο Παρίσι γνώρισε και τον Κορνήλιο Καστοριάδη, ο οποίος επηρέασε τη σκέψη του. Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα, το έργο του συνδέθηκε με τη μελέτη της ελληνικής παράδοσης και το ρεύμα της νεοορθοδοξίας, με το όνομά του να αναφέρεται συχνά μαζί με εκείνο του Χρήστου Γιανναρά.
Από τη δεκαετία του 1990 και μετά, ο Ράμφος μετατόπισε τη σκέψη του προς πιο εκσυγχρονιστικές θέσεις, ασκώντας παράλληλα κριτική σε πλευρές της ορθόδοξης παράδοσης που θεωρούσε ότι λειτουργούν ανασταλτικά για την πρόοδο της ελληνικής κοινωνίας.
Με έντονη παρουσία στον δημόσιο διάλογο, μέσα από βιβλία, άρθρα, ομιλίες και συνεντεύξεις, ο Ράμφος ασχολήθηκε με τη φιλοσοφία, την ελληνική ιστορία και παράδοση, τη θρησκεία, αλλά και τα ζητήματα που αφορούν τη σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Το έργο και οι παρεμβάσεις του τον κατέστησαν μία από τις αναγνωρίσιμες μορφές του σύγχρονου ελληνικού πνευματικού χώρου.
Στέλιος Ράμφος: Η πλούσια συγγραφική δραστηριότητα
Ο Στέλιος Ράμφος υπήρξε ιδιαίτερα παραγωγικός συγγραφέας, με περισσότερα από 30 βιβλία στο ενεργητικό του, στα οποία καταπιάνεται με τη φιλοσοφία, την ελληνική παράδοση, τη θρησκεία, την ποίηση, την ιστορία και τη διαμόρφωση της ελληνικής ταυτότητας.
Από τα πρώιμα έργα του ξεχωρίζουν ο «Νόστος» (1971), ο «Τόπος υπερουράνιος» (1975) και η «Παλινωδία του Παπαδιαμάντη» (1976), ενώ το 1980 κυκλοφόρησε η «Μελέτη θανάτου», έργα που σηματοδοτούν την πρώιμη φιλοσοφική και στοχαστική του πορεία.
Ιδιαίτερο βάρος στη σκέψη του είχε η σχέση της ελληνικής παράδοσης με τη θρησκεία και την πνευματική ιστορία του ελληνισμού. Σε αυτή την κατεύθυνση εντάσσονται έργα όπως η «Πολιτεία του Νέου Θεολόγου» (1981), η «Παιδεία Ελληνική» (1982), η «Απιστία του Θωμά» (1983) και ο «Φιλόσοφος και Θείος Έρως» (1989).
Η ενασχόληση με την νεότερη και αρχαία σκέψη
Παράλληλα, ασχολήθηκε με σημαντικές μορφές της νεότερης και αρχαίας σκέψης. Στο βιβλίο «Μαρτυρία και Γράμμα – Απόλογος για τον Μαρξ και λόγος για τον Καστοριάδη» (1984) καταθέτει τον δικό του στοχαστικό απολογισμό για τον μαρξισμό και τη σκέψη του Κορνήλιου Καστοριάδη, ενώ στη «Φιλοσοφία ποιητική – Πλατωνικά ζητήματα» (1991) στρέφεται στην πλατωνική φιλοσοφία.
Σημαντική θέση στο έργο του καταλαμβάνει και η αρχαία ελληνική γραμματεία. Στη «Μίμησις εναντίον μορφής» (1992-1993) εξετάζει την «Περί ποιητικής» του Αριστοτέλη, ενώ στο «Αίνιγμα και η μοίρα – Ποιητική τέχνη στον Οιδίποδα Τύραννον» (1997) προσεγγίζει την τραγωδία του Σοφοκλή μέσα από τη φιλοσοφική και ποιητική της διάσταση.
Κατά τη δεκαετία του 1990 και τα επόμενα χρόνια, ο Ράμφος διεύρυνε τη θεματολογία του, επιχειρώντας να ερμηνεύσει την ελληνική κοινωνία και την ψυχολογία της. Σε αυτή την περίοδο εντάσσονται μεταξύ άλλων η «Μυθολογία του βλέμματος» (1994), το «Χρονικό ενός καινούργιου χρόνου» (1996), το «Ιστορία στην κόψη του χρόνου» (2000) και ο «Καημός του ενός» (2000), με υπότιτλο «Κεφάλαια της ψυχικής ιστορίας των Ελλήνων».
Στη συνέχεια, το ενδιαφέρον του στράφηκε ακόμη περισσότερο σε ζητήματα που αφορούν την ελληνική κοινωνία, την πολιτική και τη συλλογική ψυχολογία. Μεταξύ των χαρακτηριστικών έργων αυτής της περιόδου είναι τα «Έλληνες και Ταλιμπάν» (2001), «Φθόνος, τρόμος, πόλεμος» (2003), «Μεταφυσική του κάλλους» (2003), «Το μυστικό του Ιησού» (2006), «Νίτσε για καλό γούστο» (2009) και «Το αδιανόητο τίποτα» (2010).
Στα τελευταία χρόνια της συγγραφικής του πορείας ασχολήθηκε, μεταξύ άλλων, με τη σχέση του ανθρώπου με τον χρόνο, τη γλώσσα, την ελευθερία και την πολιτική.
Χαρακτηριστικοί τίτλοι είναι τα «Ελευθερία και γλώσσα» (2010), «Υπάρχεις σαν μοίρα» (2011), «Η λογική της παράνοιας» (2011), «Time Out – Η ελληνική αίσθηση του χρόνου» (2012), «Ο “άλλος” του καθρέφτη» (2012) και «Πολιτική από στόμα σε στόμα» (2016).
Το έργο του Ράμφου δεν περιορίστηκε στην Ελλάδα. Βιβλία του μεταφράστηκαν και κυκλοφόρησαν στο εξωτερικό, μεταξύ άλλων στα αγγλικά και τα ιταλικά, με έργα όπως το «Like a Pelican in the Wilderness: Reflections on the Sayings of the Desert Fathers», το «Fate and Ambiguity in Oedipus the King» και το «Yearning for the One: Chapters in the Inner Life of the Greeks».
